bookmark

Mục lục

Não trái, não phải
Nov 15, 2026
Bởi

Thùy não là gì? Các thùy não và chức năng của từng vùng

Thùy não là gì, cấu trúc vỏ đại não, chức năng thùy trán, đỉnh, thái dương, chẩm, thùy đảo và khi nào cần đi khám. Đọc ngay.

Thùy não là gì? Các thùy não và chức năng của từng vùng

Mỗi lần bạn lên kế hoạch cho ngày mới, nhận ra giọng nói của người thân hay đọc dòng chữ này, nhiều vùng khác nhau trong não đang cùng phối hợp. Những vùng đó được chia thành các thùy não, mỗi thùy đảm nhận một nhóm chức năng riêng. Bài viết này giải thích thùy não là gì, cấu trúc cơ bản của vỏ đại não, các thùy não và chức năng của từng thùy, mối liên hệ với hai bán cầu não trái phải và những dấu hiệu cần đi khám khi chức năng thùy não có thể bị ảnh hưởng.

Thùy não là gì và cấu trúc cơ bản

Thùy não là những vùng lớn của vỏ đại não, được phân chia dựa trên các rãnh và khe tự nhiên trên bề mặt não. Mỗi bán cầu có bốn thùy chính là trán, đỉnh, thái dương, chẩm, cùng thùy đảo nằm sâu bên trong. Mỗi thùy phụ trách các nhóm chức năng khác nhau nhưng luôn phối hợp với nhau.

Đại não là phần lớn của não người, gồm hai bán cầu trái và phải nối với nhau bởi thể chai. Lớp ngoài của đại não là vỏ não, dày chỉ vài milimet nhưng có nhiều nếp gấp để tăng diện tích bề mặt. Các nếp lồi gọi là hồi, các nếp lõm gọi là rãnh. Một số rãnh lớn đóng vai trò ranh giới giữa các thùy:

  • Rãnh trung tâm: Ngăn cách thùy trán phía trước với thùy đỉnh phía sau.
  • Rãnh bên: Ngăn cách thùy thái dương ở dưới với thùy trán và thùy đỉnh ở trên.
  • Rãnh đỉnh chẩm: Ngăn cách thùy đỉnh với thùy chẩm ở phía sau đầu.

Bên cạnh đại não, não người còn có tiểu não nằm phía sau dưới, giúp điều phối vận động và thăng bằng, cùng thân não nối với tủy sống, điều khiển các chức năng sống như nhịp thở, nhịp tim. Khi nói về thùy não, chúng ta chủ yếu nói về các vùng của vỏ đại não.

Không có thùy nào hoạt động độc lập: Một việc đơn giản như đọc to một câu cũng cần thùy chẩm để nhìn, thùy thái dương để hiểu và thùy trán để phát âm.

Thùy não có nghĩa là gì và cấu trúc cơ bản
Khái niệm thùy não và cấu trúc cơ bản

Các thùy não và chức năng của từng thùy

Các thùy não và chức năng gồm: Thùy trán điều khiển suy nghĩ, lập kế hoạch, vận động có chủ đích; thùy đỉnh xử lý cảm giác và định hướng không gian; thùy thái dương phụ trách thính giác, ngôn ngữ, trí nhớ; thùy chẩm xử lý thị giác. Thùy đảo liên quan đến cảm nhận bên trong cơ thể và cảm xúc.

Thùy nãoVị tríChức năng chính
Thùy tránPhía trước, sau tránLập kế hoạch, ra quyết định, kiểm soát hành vi, vận động có chủ đích, phát âm
Thùy đỉnhPhía trên, sau thùy tránXử lý xúc giác, nhiệt độ, đau; định hướng không gian; tính toán
Thùy thái dươngHai bên, ngang taiThính giác, hiểu ngôn ngữ, hình thành trí nhớ, nhận diện khuôn mặt
Thùy chẩmPhía sau đầuXử lý thông tin thị giác: Màu sắc, hình dạng, chuyển động
Thùy đảoNằm sâu trong rãnh bênCảm nhận trạng thái bên trong cơ thể, vị giác, cảm xúc

Thùy não trán

Thùy trán là thùy lớn của não người, thường được ví như "trung tâm điều hành". Vùng trước trán giúp bạn đặt mục tiêu, lên kế hoạch, cân nhắc hậu quả và kiềm chế những phản ứng bốc đồng. Phía sau thùy trán là vỏ não vận động, gửi tín hiệu để cơ bắp chuyển động theo ý muốn. Ở bán cầu trái của đa số người, thùy trán còn chứa vùng Broca, liên quan đến việc tạo ra lời nói. Vì vậy, thùy trán gắn chặt với tính cách, khả năng tập trung và cách chúng ta ứng xử với người khác.

Thùy đỉnh

Thùy đỉnh tiếp nhận thông tin cảm giác từ khắp cơ thể như xúc giác, áp lực, nhiệt độ và đau. Thùy đỉnh còn giúp bạn biết các bộ phận cơ thể đang ở đâu, ước lượng khoảng cách, đọc bản đồ và thực hiện phép tính. Khi bạn với tay lấy cốc nước mà không cần nhìn kỹ, thùy đỉnh đang phối hợp với thùy chẩm và thùy trán để định vị chính xác.

Thùy thái dương

Thùy thái dương nằm hai bên đầu, ngang vị trí tai. Đây là nơi xử lý âm thanh, hiểu lời nói và ngôn ngữ, nhận diện khuôn mặt, đồ vật. Phần trong của thùy thái dương có hồi hải mã, cấu trúc quan trọng trong việc hình thành trí nhớ mới. Đó là lý do thùy thái dương thường được nhắc tới khi nói về trí nhớ và ngôn ngữ.

Thùy chẩm

Thùy chẩm nằm ở phía sau đầu, là trung tâm xử lý thị giác. Tín hiệu từ mắt đi qua dây thần kinh thị giác về thùy chẩm để được phân tích thành màu sắc, đường nét, chuyển động. Sau đó thông tin tiếp tục được chuyển tới thùy thái dương để nhận biết "đây là cái gì" và tới thùy đỉnh để biết "nó ở đâu".

Thùy đảo

Thùy đảo nằm sâu bên trong rãnh bên, bị các thùy khác che phủ nên không thấy được từ bên ngoài. Thùy đảo liên quan đến việc cảm nhận trạng thái bên trong cơ thể như nhịp tim, cảm giác đói, khát, vị giác và góp phần vào trải nghiệm cảm xúc. Vì vậy một số tài liệu gọi đây là thùy thứ năm của đại não.

Mối liên hệ giữa thùy não và hai bán cầu não

Mỗi bán cầu não đều có đủ các thùy trán, đỉnh, thái dương, chẩm và đảo. Hai bán cầu chia sẻ phần lớn chức năng nhưng có một số chuyên biệt: Ở đa số người, bán cầu trái đảm nhận nhiều hơn về ngôn ngữ, bán cầu phải đảm nhận nhiều hơn về nhận diện không gian, khuôn mặt và ngữ điệu.

Hai bán cầu liên lạc với nhau qua thể chai, một bó sợi thần kinh lớn nằm giữa não. Nhờ đó, thông tin từ thùy chẩm bên phải có thể được thùy thái dương bên trái dùng để gọi tên đồ vật. Mỗi bán cầu điều khiển cảm giác và vận động của nửa cơ thể bên đối diện: Bán cầu trái điều khiển tay chân bên phải và ngược lại.

Câu hỏiBán cầu tráiBán cầu phải
Thùy não trái có chức năng gì nổi bật?Ngôn ngữ (vùng Broca ở thùy trán, vùng hiểu lời nói ở thùy thái dương), tính toán tuần tự 
Thùy não phải có chức năng gì nổi bật? Nhận diện không gian, khuôn mặt, ngữ điệu và cảm xúc trong giọng nói
Điều khiển cơ thểNửa người bên phảiNửa người bên trái

Cần lưu ý rằng quan niệm "người não trái" hay "người não phải" là cách nói phổ biến, không phản ánh đúng cách não vận hành. Trong hầu hết hoạt động, hai bán cầu cùng làm việc. Nếu bạn quan tâm đến chủ đề này, các bài bí mật về lý thuyết bán cầu não, não trái thiên về cái gì và não phải thiên về cái gì sẽ giúp bạn tìm hiểu kỹ hơn. Bài não trái hay não phải thông minh hơn cũng giải thích vì sao không nên xếp hạng hai bán cầu.

Thùy não và các hoạt động hằng ngày

Thùy não tham gia vào gần như mọi hoạt động hằng ngày, từ ăn uống, đi lại đến học tập, làm việc. Mỗi việc đều cần nhiều thùy phối hợp theo chuỗi: Tiếp nhận thông tin cảm giác, phân tích ý nghĩa, ra quyết định và thực hiện hành động phù hợp.

Hoạt độngCác thùy tham gia
Đọc một cuốn sáchThùy chẩm nhìn chữ, thùy thái dương hiểu nghĩa, thùy trán duy trì tập trung
Lái xeThùy chẩm quan sát, thùy đỉnh ước lượng khoảng cách, thùy trán quyết định và điều khiển tay chân
Nghe nhạcThùy thái dương xử lý âm thanh, thùy đảo và các vùng cảm xúc tạo cảm nhận
Giải một bài toánThùy đỉnh tính toán, thùy trán lập kế hoạch các bước giải
Trò chuyện với bạn bèThùy thái dương hiểu lời nói, thùy trán chọn từ và phát âm, thùy chẩm đọc nét mặt

Giữ não khỏe mạnh cũng chính là giữ cho các thùy não phối hợp nhịp nhàng. Những thói quen như ngủ đủ, vận động đều, ăn uống cân bằng, học điều mới và duy trì kết nối xã hội đều có lợi cho sức khỏe não bộ. Bạn có thể tham khảo các bài tập ngắn trong bài luyện não 5 phút mỗi ngày.

Cách chăm sóc các thùy não khỏe mạnh mỗi ngày

Cách chăm sóc các thùy não khỏe mạnh mỗi ngày là duy trì giấc ngủ đủ, vận động đều, ăn uống cân bằng, học điều mới, giữ kết nối xã hội và kiểm soát các yếu tố nguy cơ như huyết áp, đường huyết. Những thói quen này hỗ trợ sức khỏe não bộ nói chung, không thay thế việc khám định kỳ.

  1. Ngủ đủ giấc: Người trưởng thành nên ngủ khoảng 7 đến 9 tiếng mỗi đêm để não củng cố trí nhớ và phục hồi.
  2. Vận động đều đặn: Đi bộ nhanh, bơi, đạp xe khoảng 150 phút mỗi tuần giúp tăng tuần hoàn máu lên não.
  3. Ăn uống cân bằng: Ưu tiên rau xanh, cá, các loại hạt, hạn chế đồ chiên rán, nhiều đường và rượu bia.
  4. Học điều mới: Đọc sách, học ngoại ngữ, chơi nhạc cụ hay giải đố để các thùy não được kích thích theo nhiều cách.
  5. Giữ kết nối xã hội: Trò chuyện, gặp gỡ bạn bè, tham gia hoạt động cộng đồng giúp tinh thần ổn định.
  6. Khám sức khỏe định kỳ: Kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường.

Thùy não thay đổi theo tuổi tác là điều tự nhiên, nhưng lối sống lành mạnh giúp quá trình này diễn ra chậm và nhẹ nhàng hơn. Hãy chọn một hoặc hai thói quen dễ bắt đầu, duy trì đều trong vài tuần rồi thêm dần các thói quen khác.

Biểu hiện khi chức năng thùy não có thể bị ảnh hưởng

Khi chức năng thùy não có thể bị ảnh hưởng, biểu hiện thường tương ứng với vùng não liên quan, ví dụ thay đổi tính cách, khó nói, giảm trí nhớ, rối loạn thị giác hoặc tê yếu nửa người. Những dấu hiệu này cần được bác sĩ chuyên khoa thần kinh thăm khám, không nên tự đánh giá tại nhà.

Các thông tin dưới đây chỉ nhằm giúp bạn nhận biết khi nào cần đi khám, không dùng để tự kết luận bệnh:

  • Liên quan thùy trán: Thay đổi tính cách rõ rệt, khó tập trung, khó lập kế hoạch, hành vi bốc đồng, yếu vận động.
  • Liên quan thùy đỉnh: Tê bì, giảm cảm giác một bên cơ thể, khó định hướng không gian, khó viết hoặc tính toán.
  • Liên quan thùy thái dương: Giảm trí nhớ gần, khó hiểu lời nói, khó nhận ra khuôn mặt quen.
  • Liên quan thùy chẩm: Nhìn mờ, mất một phần thị trường, khó nhận diện màu sắc hoặc hình dạng.

Nếu xuất hiện đột ngột các dấu hiệu như méo miệng, yếu hoặc tê nửa người, nói khó, nhìn mờ, đau đầu dữ dội, hãy gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần ngay lập tức, vì đây có thể là dấu hiệu đột quỵ cần xử trí sớm. Với các thay đổi diễn ra từ từ như giảm trí nhớ, thay đổi tính cách, bạn nên đặt lịch khám chuyên khoa thần kinh để được đánh giá bằng các phương pháp phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Thùy não là gì?

Thùy não là những vùng lớn trên vỏ đại não, được phân chia bởi các rãnh tự nhiên. Mỗi bán cầu có các thùy trán, đỉnh, thái dương, chẩm và thùy đảo nằm sâu bên trong. Mỗi thùy đảm nhận nhóm chức năng riêng như suy nghĩ, cảm giác, thính giác, thị giác nhưng luôn phối hợp với nhau.

4 thùy của não là gì?

Bốn thùy chính của não là thùy trán, thùy đỉnh, thùy thái dương và thùy chẩm. Thùy trán phụ trách lập kế hoạch, ra quyết định, vận động; thùy đỉnh xử lý cảm giác và không gian; thùy thái dương phụ trách thính giác, ngôn ngữ, trí nhớ; thùy chẩm xử lý thị giác.

Thùy đảo não là gì?

Thùy đảo là vùng vỏ não nằm sâu trong rãnh bên, bị thùy trán, đỉnh và thái dương che phủ. Thùy đảo liên quan đến việc cảm nhận trạng thái bên trong cơ thể như nhịp tim, đói, khát, vị giác và góp phần vào cảm xúc. Một số tài liệu xem đây là thùy thứ năm.

Thùy trán của não là gì?

Thùy trán là thùy nằm ở phía trước não, ngay sau trán. Thùy trán giúp lập kế hoạch, ra quyết định, kiểm soát hành vi, điều khiển vận động có chủ đích và tham gia tạo lời nói. Vì vậy thùy trán thường được gắn với tính cách, khả năng tập trung và cách ứng xử.

Não người có mấy thùy?

Mỗi bán cầu đại não thường được chia thành bốn thùy chính là trán, đỉnh, thái dương, chẩm. Nhiều tài liệu tính thêm thùy đảo, nâng tổng số lên năm thùy mỗi bán cầu. Một số tài liệu còn nhắc tới thùy viền, tùy cách phân loại của từng trường phái giải phẫu.

Thùy nào điều khiển trí nhớ và ngôn ngữ?

Trí nhớ mới được hình thành chủ yếu nhờ hồi hải mã nằm ở phần trong thùy thái dương. Ngôn ngữ liên quan tới nhiều vùng: Thùy thái dương giúp hiểu lời nói, còn vùng Broca ở thùy trán giúp tạo ra lời nói. Ở đa số người, các vùng ngôn ngữ nằm ở bán cầu trái.

Teo thùy não có ảnh hưởng đến tính cách không?

Teo thùy não, đặc biệt ở thùy trán và thùy thái dương, có thể kèm theo thay đổi hành vi, cảm xúc hoặc tính cách. Tuy vậy, nguyên nhân và mức độ ở mỗi người rất khác nhau. Nếu người thân có thay đổi tính cách rõ rệt, gia đình nên đưa đi khám chuyên khoa thần kinh để được đánh giá.

Lời kết

Thùy não là những "phòng ban" chuyên môn của bộ não, mỗi thùy giữ một vai trò nhưng luôn làm việc cùng nhau. Hiểu chức năng các thùy não giúp bạn trân trọng hơn những hoạt động tưởng chừng đơn giản và chủ động chăm sóc sức khỏe não bộ. Nếu tò mò về khuynh hướng tư duy của mình, bạn có thể thử bài test não trái não phải để tham khảo.

Nội dung bài viết mang tính tham khảo và không thay thế tư vấn và thăm khám của bác sĩ. Kết quả trắc nghiệm không dùng để đánh giá sức khỏe não bộ.

twitter-logofacebook-logolinkedin-logo
Ảnh đại diện của Helen
Về tác giả

Helen biên soạn nội dung cho tracnghiemtinhcach.vn, tập trung vào mô hình DISC, phong cách giao tiếp và sự khác biệt trong cách làm việc. Các bài viết hướng đến việc trình bày kiến thức bằng ngôn ngữ dễ hiểu, giúp người đọc liên hệ với những tình huống trong công việc và cuộc sống.

Xem trang tác giả
Call Section DecoratorCall Section Decorator

Đừng để Tiềm năng của bạn bị ẩn giấu!

Hãy làm bài kiểm tra DISC hôm nay và khám phá phiên bản độc đáo của 'BẠN', với những hiểu biết sâu sắc về tính cách và tiềm năng thực sự của bạn.

Call Section Chart Data
Call Section Chart Icon Chart.Label.dHiểu bản thân bạnCall Section Chart Icon Chart.Label.iChọn nghề nghiệp phù hợpCall Section Chart Icon Chart.Label.sĐề xuất cách giao tiếp hiệu quảCall Section Chart Icon Chart.Label.cGiảm bớt cảm xúc tiêu cực
Biểu đồ tính cách
Biểu đồ tự nhiên

Thể hiện những hành vi và ham muốn bản năng của bạn.

Biểu đồ thích nghi

Hiển thị xu hướng hành vi bạn nghĩ nên thể hiện trong các tình huống cụ thể.

messenger