Người chọn nghề hay nghề chọn người? Bạn đi con đường riêng hay đợi “thông điệp vũ trụ”?

"Chọn nghề nghiệp là một cuộc hành trình dài đằng đẵng.”

Câu hỏi “Người chọn nghề hay nghề chọn người” có lẽ vì thế mà đến bây giờ vẫn còn là một “ẩn số”. Chưa ai có thể cung cấp một câu trả lời chính xác hoặc thỏa đáng nhất. Bài viết dưới đây sẽ “giải bài toán” khó này theo hai cách thú vị nhất!

Vì sao lại có câu hỏi “người chọn nghề hay nghề chọn người”?

Câu hỏi này xuất hiện từ việc con người luôn đứng trước lựa chọn: nên theo đuổi đam mê hay chấp nhận những gì cuộc sống đưa đến? 

Một số người chọn gắn bó với một công việc vì họ tìm kiếm sự ổn định, điều này khiến họ cảm thấy như "nghề chọn họ". Ngược lại, những người thường xuyên thay đổi công việc để tìm kiếm cơ hội tốt hơn tin rằng họ đang chủ động "chọn nghề". Sự khác biệt này tạo nên câu hỏi: liệu chúng ta chọn nghề hay nghề chọn ta?

Sự thật về "nghề chọn người"

Nhiều người thường nói rằng “nghề chọn người”. Nếu bạn đã từng nghĩ đến điều này, bạn không phải người duy nhất. Thực tế là, khi chọn nghề, có rất nhiều yếu tố khách quan khác như: gia đình, xã hội hay các yếu tố về cảm xúc. 

Chính vì vậy, con người thường không thể kiểm soát hoàn toàn việc chọn nghề, mà đôi khi phải chấp nhận làm một nghề không phải sở trường của mình. Trong tình huống này, việc để “nghề chọn mình” thường là một lựa chọn dễ dàng hơn.

Thế nào là một nghề nghiệp lý tưởng? 

Một nghề nghiệp lý tưởng không chỉ dựa trên đam mê mà còn phải phù hợp với kỹ năng và tiềm năng của bạn. Đôi khi, nguyên nhân của việc không hài lòng với công việc có thể xuất phát từ chính sự ưu tiên của bạn. 

Công việc mơ ước có thể không mang lại thu nhập cao hoặc không có cơ hội thăng tiến. Công việc bạn không thích hoặc trái ngành ngược lại vẫn có thể đem lại nguồn thu nhập cho bạn. Quan trọng là “bạn muốn bản thân trở thành ai” khi làm bất cứ công việc nào. Hơn nữa, có rất nhiều yếu tố khác để đánh giá xem công việc đó có phải “lý tưởng” hay chưa. Điển hình như: 

• Môi trường làm việc tốt
• Lộ trình thăng tiến rõ ràng
• Thu nhập hợp lý
• Học hỏi được nhiều từ cấp trên và đồng nghiệp
• Có sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống cá nhân

Do đó, dù là “người chọn nghề” hay “nghề chọn người” thực chất chỉ có bạn chọn và mỗi lựa chọn của bạn đều mang đến một kết quả khác nhau. 

→ Đọc thêm: Những ngành nghề phát triển trong tương lai tại Việt Nam 

Điều gì xảy ra “người chọn nghề” 

Khi bạn là người chủ động chọn nghề, bạn có quyền tự do lựa chọn công việc mà bạn yêu thích và cảm thấy phù hợp. Điều này mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng đi kèm với những thách thức không nhỏ.

Lợi ích khi tự chọn nghề

Một trong những lợi ích quý giá nhất là bạn được tự do theo đuổi đam mê, sở thích của mình. Khi đó, bạn sẽ cống hiến và dốc hết sức mình để làm việc, dù vất vả nhưng bạn sẽ luôn cảm thấy vui vẻ và xứng đáng. 

Theo một nghiên cứu của Gallup, những người làm việc dựa trên đam mê của họ thường có hiệu suất làm việc cao hơn và cảm thấy hạnh phúc hơn với công việc của mình. Ngoài ra, bạn ít khi băn khoăn “mình là ai” và ít khi thấy lạc lối do bạn kiểm soát được con đường sự nghiệp của mình. Bạn chính là “thuyền trưởng”, quyết định hướng đi, mục tiêu cho con tàu công việc. Từ đó, bạn tiến từng bước tới vị trí, thành tựu mà bạn mong muốn. 

Thách thức khi tự chọn nghề

Thách thức dễ gặp phải nhất là áp lực từ gia đình và xã hội. Thực tế chứng minh các quyết định của các bạn Gen Z thường sẽ không được phụ huynh ủng hộ. Ví dụ việc ưu tiên làm công việc tự do (Freelancer) của Gen Z sẽ làm các bậc làm cha, làm mẹ cảm thấy khó hiểu và không cho phép các bạn theo nghề. 

Trong khi đó, các bạn trẻ thường sẽ gặp phải rủi ro về mặt tài chính vì đôi khi, “ước mơ không ăn được” tức không mang lại nguồn thu nhập ổn định cho các bạn. Do đó, tự chọn nghề là một con đường “không hề dễ ăn” và không phải chỉ cần đam mê là thành công

→ Đọc thêm: Tổng hợp 10 Nghề tay trái “tăng gấp hai lương” cho dân văn phòng (Update 2024)

Nếu “nghề chọn người” thì sao? 

Bạn được vào vị trí mà chính bản thân bạn còn nghĩ “không bao giờ mình làm việc này”. Bạn giống như “kẻ được chọn” và nghề nghiệp đó cũng đem lại nhiều giá trị cho bạn. Nghịch lý này cũng có những lợi ích và thách thức riêng. 

Lợi ích khi được “nghề chọn người”

Ổn định và an toàn. Đó là những lợi ích lớn nhất khi để “nghề chọn bạn”. Ngược lại với việc bạn tự chọn nghề của mình. Khi bạn “bỗng” phù hợp với một ngành nghề tốt ở một thời điểm nào đó, bạn sẽ có cơ hội có được khoảng thu nhập cao và ổn định hơn.

Có một sự thật thú vị rằng thường những công việc bạn vô tình “được chọn” thường là những công việc thị trường đang đòi hỏi. Do đó, khi “thiên thời, địa lợi, nhân hoà”, bạn có nhiều cơ hội để phát triển lên các vị trí cao hơn. 

Thách thức khi được “nghề chọn người”

Tất nhiên, khi làm việc trong lĩnh vực không phải đam mê ban đầu của mình, về dài hạn, bạn có thể thấy thiếu động lực và mất phương hướng. Lúc đó, lương thực tế có lẽ sẽ không quan trọng bằng “lương tinh thần”. 

Việc theo đuổi một mục tiêu mà mình không định hướng từ đầu đòi hỏi sự nỗ lực, kiên trì rất nhiều. Do đó, đôi khi cảm giác bị ép buộc và “lạc lối” là không thể tránh khỏi khi bạn đơn giản là chưa thể làm đúng theo những gì bạn mong muốn hoặc những gì bạn  được học trong bốn năm giảng đường.

Những yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn nghề

Việc chọn nghề nghiệp không phải là một quyết định dễ dàng và thường bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau. Dưới đây là một số yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyết định chọn nghề của mỗi người: 

Con đường bố mẹ đã “vẽ sẵn”

“Bố mẹ là người đi trước, bố mẹ biết cái gì thực sự tốt cho con”. 

Bạn đã từng nghe câu nói này của bố mẹ bao giờ chưa? Không ít bạn trẻ đã phải theo lời ba mẹ học ngành khác với đam mê, sở thích để sau này “có công ăn việc làm ổn định”. Nhiều bậc phụ huynh có xu hướng áp đặt những mong muốn và kỳ vọng của họ lên con cái, từ đó “vẽ sẵn” một con đường nghề nghiệp cho con mình. 

Theo một nghiên cứu của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, khoảng 60% học sinh được khảo sát cho biết quyết định chọn nghề của họ bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi gia đình. Điều này đôi khi dẫn đến việc lựa chọn nghề nghiệp không phù hợp với đam mê và sở thích cá nhân của người trẻ.

Niềm đam mê của bản thân 

Niềm đam mê và sở thích cá nhân là yếu tố quan trọng giúp bạn chọn được nghề nghiệp phù hợp và tạo động lực làm việc. Khi bạn theo đuổi công việc mà mình yêu thích, bạn sẽ có nhiều động lực và hứng thú hơn trong công việc hàng ngày.

Tiềm năng nghề nghiệp và thu nhập

Tiềm năng phát triển và mức thu nhập của ngành nghề cũng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyết định chọn nghề. 

Nhiều người trẻ lựa chọn nghề nghiệp dựa trên tiềm năng phát triển và cơ hội thăng tiến trong tương lai, cũng như mức thu nhập mà ngành nghề đó mang lại. Thực tế là, ai mà không muốn một công việc ổn định với mức lương tốt phải không?

Xu hướng và cơ hội việc làm 

Xu hướng thị trường lao động và cơ hội việc làm cũng ảnh hưởng đến quyết định chọn nghề. Những ngành nghề có nhu cầu cao và cơ hội việc làm phong phú thường thu hút sự quan tâm của nhiều người. 

Cách định hướng nghề nghiệp “chuẩn không cần chỉnh”

Có hai cách định hướng nghề nghiệp hữu hiệu và nhanh gọn nhất bạn có thể áp dụng ngay: 

Định hướng theo “Thuyết con nhím” 

Thuyết con nhím của Jim Collins giúp bạn hiểu rõ hơn về việc lựa chọn nghề nghiệp phù hợp bằng cách tập trung vào ba yếu tố quan trọng: đam mê, năng lực và nhu cầu xã hội. Collins sử dụng hình ảnh ba vòng tròn giao nhau để minh họa ba yếu tố này:

• Thứ bạn đam mê: Điều gì khiến bạn cảm thấy hứng thú và muốn dốc hết tâm huyết?
• Thứ bạn giỏi: Lĩnh vực nào bạn có kỹ năng và năng lực xuất sắc nhất?
• Thứ xã hội cần: Xã hội đang cần gì và lĩnh vực nào có thể mang lại lợi nhuận?

Các vùng giao nhau được định nghĩa như sau: 

• Đam mê + Nhu cầu xã hội: "Người chọn nghề."
• Năng lực + Nhu cầu xã hội: "Nghề chọn người."
• Đam mê + Năng lực + Nhu cầu xã hội: Vùng lý tưởng, nơi bạn có thể phát triển mạnh mẽ và cảm thấy hạnh phúc nhất trong công việc.

Định hướng theo “Trắc nghiệm tính cách DISC” 

DISC là bài test chuyên về định hướng nghề nghiệp cho các bạn trẻ. Bài test này phân tích tính cách của bạn dựa trên bốn yếu tố chính: 

• Dominance (Thống trị): Thích kiểm soát, quyết đoán, phù hợp với các công việc lãnh đạo, quản lý.
• Influence (Ảnh hưởng): Thân thiện, thuyết phục, phù hợp với các công việc giao tiếp, quan hệ công chúng, marketing.
• Steadiness (Ổn định): Kiên định, nhẫn nại, phù hợp với các công việc yêu cầu tính ổn định, hỗ trợ, chăm sóc khách hàng.
• Conscientiousness (Cẩn trọng): Tỉ mỉ, chính xác, phù hợp với các công việc yêu cầu sự cẩn trọng, phân tích, kế toán, kỹ thuật.

Kết quả trắc nghiệm sẽ được tracnghiemtinhcach.vn cung cấp với 16 nhóm tính cách đặc trưng , mỗi nhóm sẽ phù hợp với những ngành nghề khác nhau. Do đó, dù bạn có “chọn nghề” hay “nghề chọn”, bạn sẽ dễ so sánh với kết quả của bài test để có một cái nhìn khách quan nhất trước khi đưa ra quyết định. 

→ Làm bài test DISC miễn phí ngay tại đây

Làm gì nếu bạn không có được công việc lý tưởng? 

Các bạn Gen Z cần biết rằng công việc đầu tiên không phải là công việc cuối cùng của bạn. Đừng quá lo lắng khi chưa xác định rõ hướng đi nghề nghiệp. Và cũng không cần hoảng loạn khi cảm thấy mình đang làm sai ngành. Chưa bao giờ là quá muộn để bắt đầu lại. Hãy cứ “chọn nghề” trước và nó sẽ cho bạn thấy quyết định đó là đúng hay không.

Có thể bạn sẽ không gắn bó lâu dài với lựa chọn ban đầu, nhưng chắc chắn bạn sẽ học được nhiều kinh nghiệm quý báu. Những trải nghiệm này, dù là kinh nghiệm sống hay nghề nghiệp, sẽ dẫn bạn đến với một công việc mà bạn thực sự yêu thích sau này. Điều quan trọng không phải là kết quả mà là quá trình khám phá và tìm ra con đường phù hợp nhất với bản thân.

Như tác giả Orisen Swett Marden đã từng viết: “Công việc nên là kiệt tác để đời của chúng ta, vì đó là nơi chúng ta dùng đến những năng lượng tốt đẹp nhất." Khi bạn không thể tìm thấy niềm vui trong công việc, đó là điều thật sự tiếc nuối. Vì vậy, nếu vẫn còn chông chênh, đừng vội lo lắng. Mọi chuyện xảy ra đều có lý do của nó. Miễn là bạn cố gắng hết sức, bạn sẽ tìm thấy được câu trả lời.

FAQs 

1. Làm thế nào để vượt qua áp lực từ gia đình khi chọn nghề? 

Hãy thảo luận cởi mở với gia đình về đam mê và mục tiêu của bạn. Chia sẻ thông tin về những ngành nghề tiềm năng và làm rõ rằng sự hài lòng trong công việc là yếu tố quan trọng để thành công lâu dài.

2. Có nên chọn nghề theo xu hướng hiện tại không? 

 Xu hướng có thể thay đổi nhanh chóng. Hãy cân nhắc những xu hướng dài hạn và tìm kiếm các ngành nghề mà bạn không chỉ thích mà còn có tiềm năng phát triển bền vững.

3. Làm sao để tìm được sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống? 

Tìm kiếm công việc cho phép bạn duy trì sự cân bằng giữa đam mê cá nhân và trách nhiệm nghề nghiệp. Điều này sẽ giúp bạn duy trì năng lượng và động lực lâu dài.

Lời kết

Nếu bạn vẫn còn chông chênh không biết nên “chọn nghề” hay để nghề “chọn” mình, hãy bình tĩnh và đừng quá lo lắng. Mọi chuyện xảy ra đều có lý do của nó. Quan trọng là bạn hãy cố gắng hết sức mình, không ngừng học hỏi và thử nghiệm. 

Dù con đường sự nghiệp có thể không như ý ngay từ đầu, nhưng mỗi trải nghiệm sẽ mang đến cho bạn nhiều bài học quý giá. Hãy kiên nhẫn và tin tưởng vào bản thân.